Recent Posts

Społeczeństwo wobec zagrożeń środowiskowych

Społeczeństwo wobec zagrożeń środowiskowych

Problematyka bezpieczeństwa, a w szczególności bezpieczeństwa ekologicznego/klimatycznego, jak nigdy wcześniej nabiera coraz większego znaczenia dla procesów funkcjonowania państwa. Priorytet tej dyscypliny zmusza nas więc do podjęcia zdecydowanych kroków edukacyjnych. Jest to element szczególnie istotny w zarządzaniu kryzysowym oraz ochronie infrastruktury krytycznej, gdzie efektywność całej akcji interwencyjnej 

Organy w służbie bezpieczeństwa ekologicznego

Organy w służbie bezpieczeństwa ekologicznego

Wypełnianie zadań publicznych jest istotą koncepcji państwa i jego roli w społeczeństwie. Niemniej jednak skala tych zadań, zwłaszcza w sferze szeroko rozumianej ochrony środowiska, jest coraz to szersza. Podmiot zobowiązany do ich realizacji w konsekwencji coraz częściej jest przytłoczony ciężarem odpowiedzialności za ich odpowiednie wykonanie. Rośnie też liczba aktów 

Kryzys wodny – konsekwencje

Kryzys wodny – konsekwencje

Strata jako zmniejszenie korzyści o określone wartości może przybierać różne formy – mierzalne (ekonomiczne, materialne), bądź niemierzalne.

Strata niemierzalna może objawiać się poprzez ubytki w wartościach kulturalnych niemożliwych do odtworzenia, czy duchowych dotyczących bezpośrednio aspektów psychosomatycznych poszczególnych jednostek, ale również w szerszym kontekście społecznym – grup dotkniętych daną formą (lub kumulacją kilku form) kryzysu wodnego.

Zniszczenia materialne mogą być poddawane ocenie i szacunkom stąd też poprzez ich mierzalność prezentuje się rozmiary danego zjawiska, bądź sytuacji kryzysowej.

Kryzys wodny w każdej swojej odsłonie – powodzi, deficycie lub skażeniu wody pitnej daje nieco odmienne następstwa ekonomiczno-materialne, lecz bez wątpienia to właśnie one są przyczyną potrzeby zapobiegania występowania trudnym sytuacjom z zakresu gospodarowania wodami.

Rodzaje konsekwencji:

  • uszkodzenia sprzętu, obiektów hydrotechnicznych i rozwiązań melioracyjnych
  • uszkodzenia infrastruktury drogowej (drogi, mosty)
  • uszkodzenia systemu kanalizacyjnego (w tym oczyszczalni)
  • uszkodzenia systemu wodociągowego
  • dewastacja budynków (lokalów mieszkalnych, komercyjnych, miejsc użyteczności publicznej, czy wartości kulturowej i historycznej)
  • dewastacja środowiska naturalnego
  • zanieczyszczenie źródeł wody
  • zatrzymanie lub likwidacja prowadzonych działaności (produkcji/sprzedaży)
  • ograniczenie dostępu do podstawowych elementów egzystencji społeczeństwa (w tym również żywności)
  • konieczność zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkańców (wzmożona pomoc, import towarów/usług)
  • pogorszenie jakości życia i zdrowia obywateli (skażenia wody, brak dostępu do jej zasobów)
  • ryzyko zmiany stosunków społecznych
  • poczucie zagrożenia wśród społeczności
  • upolitycznienie gospodarowania wodami
  • ryzyko pojawienia się problemu uchodźctwa klimatycznego

Ilość oraz poziom skomplikowania trudności wynikających z następstw kryzysu wodnego wpływa na konieczność uznania ryzyka wodnego jako priorytet w podejmowanych działaniach strategicznych i wdrożeniowych.

Źródła:

  • Gopalakrishnan Ch. Designing Water Disaster Management Policies: Theory and Empirics, Routledge, 2017
  • Brears R. C. Urban Water Security (Challenges in Water Management Series), Wiley, 2016
  • A. Januchta-Szostak, Miasta przyjazne wodzie? [w:] Open eyes book nr 3, Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, Kraków, 2018

HYDROPORTAL

HYDROPORTAL

Woda? Portal? Hydroportal to narzędzie dostarczające informacji o gospodarce wodnej w kraju. Poprzez stronę internetową ->https://isok.gov.pl/hydroportal.html<- pozwala pozyskać istotne dane. Kreacja platformy jest jednym z elementów wdrożeniowych Informatycznego Systemu Osłony Kraju (ISOK), który to ma za zadanie wspomagać zwiększenie jakości osłony kraju przed nadzwyczajnymi zagrożeniami. 

Polskie smart city

Polskie smart city

Inteligentne? Istnieje wiele definicji smart city jednak dla każdego interesariusza, w zależności od pełnionej roli, termin ten oznacza coś nieco innego. Polityk, urbanista, architekt, ekolog, przedsiębiorca, naukowiec, inżynier, czy mieszkaniec spojrzy na to określenie z własnej perspektywy. Ogólnie można powiedzieć, iż ludzie w prawdziwym inteligentnym mieście mają 

Powódź

Powódź

„Woda jest spójnikiem pomiędzy sztucznym tworem zurbanizowanego krajobrazu a magią dzikiej przyrody”

Wezbranie vs powódź

Bez wątpienia istotną rolę w kształtowaniu i budowaniu tkanki miejskiej mają zjawiska nieprzewidywalne, które znacznie wpływają na przebieg procesu rozbudowy i późniejszy kształt miasta. Do wspomnianych zdarzeń z pewnością można zaliczyć hydrologiczne zjawiska ekstremalne. Ze względu na szereg zmian klimatycznych, które dotykają każdy kraj i region powodzie mogą w przyszłości stać się tematem bardziej naglącym, niż jest to oczekiwane.

Jak podaje Leksykon Urbanistyki i Planowania Przestrzennego powódź to „klęska żywiołowa polegająca na katastrofalnym wezbraniu wód rzecznych lub morskich, powodujące znaczne straty materialne i społeczne (…)”, lub też „(…) takie wezbranie wody w ciekach naturalnych, zbiornikach wodnych, kanałach lub na morzu, podczas którego woda po przekroczeniu stanu brzegowego (progowego, krytycznego) zalewa doliny rzeczne albo tereny depresyjne i powoduje zagrożenie dla ludności lub mienia”. 

Co ważne, ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne zwraca uwagę na fakt, wyłączenia z charakterystyki powodzi pokrycia terenu przez wezbranie wody w systemach kanalizacyjnych. Warto również skonfrontować i przeanalizować definicję wezbrań wodnych.

Elektroniczna Encyklopedia PWN przedstawia, iż jest to „hydrol. zjawisko hydrologiczne polegające na podniesieniu stanu wody w rzece lub jeziorze, powstałe w wyniku zwiększonego zasilania lub podpiętrzenia zwierciadła wody, utrudniającego swobodny odpływ”.

Zatem wezbranie według nomenklatury geograficznej jest zjawiskiem nie przynoszącym szkód materialnych i społecznych, natomiast powódź obejmuje te następstwa. W pozostałych aspektach oba terminy są właściwie tożsame.

Rodzaje

Ciągły rozwój naszej cywilizacji zmienia relacje miasto-woda, co znacząco wpływa na jakość życia w strukturze miejskiej. Na przestrzeni lat w naszej strefie klimatycznej zanotowano i wyróżniono kilka rodzajów powodzi, które to na tych terenach są najpoważniejszym zagrożeniem właśnie ze strony wody. Wyodrębniono cztery rodzaje powodzi:

  • opadowe,
  • roztopowe,
  • zimowe,
  • sztormowe.

Istotny jest również podział na powodzie opadowe nawalne i rozlewne. Wariant nawalny powstaje na skutek krótkotrwałego i ulewnego opadu oraz zazwyczaj ma charakter lokalnego przepływu dużego natężenia wody, co jest związane z miejscowymi burzami termicznymi. Konsekwencją ich występowania są znaczne straty w zagospodarowaniu przestrzennym terenu. Natomiast wersja rozlewna wyróżnia się występowaniem podczas kilkudniowych, obfitych opadów wysokiej fali, przemieszczającej się przez rozległy obszar. Czas jej trwania jest stosunkowo długi, jednak nie przynosi tak pokaźnych strat jak poprzedni rodzaj.

Szybkie powodzie miejskie

Innym, często wspominanym rodzajem poza przytoczoną klasyfikacją są powodzie szybkie, zwane także błyskawicznymi lub gwałtownymi. Charakteryzuje się szybkim zalaniem niej położonych obszarów poprzez wody opadowe, które to nie mogą wniknąć w grunt. Tego typu powódź wynika przede wszystkim ze specyfiki obszarów zurbanizowanych i związana jest ze szczelną i gęstą zabudową. Istotne są także deficyty systemów retencyjnych, które to wpływają bezpośrednio na szybki spływ powierzchniowy. Warto zauważyć, iż obecnie mówi się także o powodziach miejskich. Powstają one na skutek gwałtownych burz i intensywnych opadów na terenach miejskich, których infrastruktura, systemy burzowe oraz kanalizacje są niewydolne i przede wszystkim nie przygotowane na taką sytuację. Przyczyną może być również mała ilość powierzchni biologicznej w strukturze zagospodarowania gruntami w mieście, co znacząco podwyższa poziom zagrożenia powodziowego. Nieprzepuszczalność podłoża wzmaga kształtowanie się fali wezbraniowej, co potwierdza fakt, iż dla prawidłowego funkcjonowania miasta niezbędna jest odpowiednia polityka przestrzenna. Istotne jest, iż powodzie miejskie często pojawiają się na obszarach, w których nigdy wcześniej nie zauważono trudności z żywiołem, a nawet w miastach, które nie zostały zbudowane nad rzekami. Jest to dowód na rozmiar problemu, z jakim musi się zmierzyć ludzkość już w najbliższych latach. 

Źródła:

  • Januchta-Szostak A., Błękitna krew miasta. Woda jako ożywcza siła przestrzeni publicznych. Czasopismo Techniczne, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej, nr 3-A/2008, s.22.
  • Januchta-Szostak A., Przyroda w mieście. Usługi ekosystemów – niewykorzystany potencjał miast, Fundacja Sendzimira, Kraków, 2012.
  • Falecki J. – „Zarządzanie kryzysowe w teorii i praktyce” – Część 1, 2 i 3
  • Saternus P., Leksykon Urbanistyki i Planowania Przestrzennego, BEL Studio Sp. z o.o., Warszawa, 2013, s.388.
  • Solarek K., Ryńska E.D., Mirecka M., Urbanistyka i architektura w zintegrowanym gospodarowaniu wodami, Oficyna wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa, 2016.
  • Denczew S., Infrastruktura komunalna i jej zarządzanie w sytuacjach kryzysowych. Podręcznik dla studentów I i II stopnia studiów na kierunkach inżynierii bezpieczeństwa pożarowego i cywilnego. Część I i II, Szkoła Główna Służby Pożarniczej, Warszawa, 2016, s.23.
  • Kowalczak P., Konflikty o wodę, Wydawnictwo Kurpisz SA, Przeźmierowo, 2007, s.143.
  • Januchta-Szostak A., Miasta przyjazne rzekom, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań, 2019.
  • Januchta-Szostak A., Miasta przyjazne wodzie? [w:] Open eyes book nr 3, Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, Kraków 2018, s. 163-185.
  • Burszta J., Miasta podwyższonego ryzyka [w:] Woda w mieście. Magazyn miasta, kwartalnik nr 1(13)/2016, s.21.
  • Bergier T., Kowalewska A., (red.), Błękitno-zielona infrastruktura dla łagodzenia zmian klimatu – katalog techniczny, Fundacja Sendzimira, Kraków, 2019.
  • Bergier T., Kronenberg J., Wagner I., Woda w mieście. Seria wydawnicza: Zrównoważony Rozwój — Zastosowania, Fundacja Sendzimira, Kraków, 2014.
  • Januchta-Szostak A., Woda w miejskiej przestrzeni publicznej. Modelowe formy zagospodarowania wód opadowych i powierzchniowych, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań, 2011.
  • Huang G., Shen Z., Urban Planning and Water-related Disaster Management. Strategies for Sustainability Spatial Planning and Sustainable Development, Springer, 2018.
  • Hejduk L., Kaznowska E. (red.), Hydrologia zlewni zurbanizowanych, Komitet Gospodarki Wodnej Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2016.
  • Jarmoszko S., Barszczewski W., Bezpieczeństwo społeczne w sytuacjach krytycznych, Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach, Siedlce, 2017.
  • Trzcińska D., Kierzkowska S. J., Bezpieczeństwo ekologiczne w realizacji zadań publicznych, Difin, Warszawa, 2020.
  • Działek J., Wrażliwość społeczna a przygotowanie do powodzi [w:] Zanim nadejdzie powódź, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, Kraków, 2017, s.158-162.
  • Ziobrowski Z., Rębowska A. (red.), Wstęp do urbanistyki operacyjnej, Instytut Gospodarki Przestrzennej i Komunalnej Oddział w Krakowie, Kraków, 2001, s.105.
  • Wiśniewski B., Kozioł J., Falecki J., Podejmowanie decyzji w sytuacjach kryzysowych, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji, Szczytno, 2017.

Bezpieczeństwo ekologiczne

Bezpieczeństwo ekologiczne

Znaczenie Nie ulega wątpliwości, iż ryzyko ekologiczne pociąga za sobą szereg ekonomicznych, społecznych oraz środowiskowych następstw. Ma również niebagatelną rolę w zakresie bezpieczeństwa ekologicznego, a co za tym idzie obronności państwa, czy regionu. Co więcej, znajduje swoje zastosowanie w prawodawstwie, a także polityce wewnętrznej oraz stosunkach międzynarodowych. Ponadto wpływa na każdy 

Błękitno-zielona infrastruktura

Błękitno-zielona infrastruktura

Relacja miasto – woda Przyglądając się podejściu człowieka do problemu wody, można zauważyć trzy główne okresy – czas respektu, czas podboju oraz czas powrotu. Pierwszy z nich – czas respektu charakteryzował się wielkim szacunkiem do wód opadowych oraz obawą przed niszczycielską mocą żywiołu wody. Drugi okres to faza podboju umiejscowiona w 

Zjawisko zagrożenia

Zjawisko zagrożenia

Rozważając zagadnienia związane z miejską odpornością konieczne jest rozłożenie na czynniki pierwsze niektórych kluczowych terminów, do których to z pewnością należy pojęcie zagrożenia.

Specjaliści z różnych dziedzin w różnoraki sposób interpretują oraz prezentują definicję tego zjawiska. Przyglądając się ich analizom można jednak wskazać pewne cechy charakterystyczne, które kreują jego wystąpienie.

Zagrożenie kojarzone jest jako:

+ sytuacja o zwiększonej możliwości zaistnienia stanu niebezpiecznego

+ okoliczność, w której występuje zintensyfikowane prawdopodobieństwo utraty wartości (życie, zdrowie, wolność, dobra materialne)

+ dezorganizacja

+ stan niepewności wobec przyszłości

+ wpływa na stan psychiczny i objawia się poprzez lęk, strach

+ zmienność sytuacji

+ niekorzystna ocena zjawiska

+ subiektywność stanowiska wobec stanu faktycznego

+ możliwość pojawiania się sytuacji kryzysowej

Należy zauważyć, iż dla każdego podmiotu zagrożenie będzie widziane nieco inaczej, gdyż każda jednostka będzie w inny sposób oceniać własny system bezpieczeństwa.

Rodzaje zagrożeń

Każdy podmiot, bez względu na to w jakim systemie funkcjonuje doświadcza różnego rodzaju zagrożeń. Negatywne bądź pozytywne wydarzenia mogą generować zagrożenia. Samo zjawisko klasyfikuje się względem danych kryteriów. W literaturze problemu eksperci wskazują na wiele typologii.

Łącząc i uśredniając podglądy naukowców przyjmując jednocześnie optykę bezpieczeństwa można wyróżnić następujące zagrożenia:

+ naturalne (np. powodzie, susze, silne wiatry, lawiny, oblodzenia, anomalie pogodowe oraz plagi zwierzęce)

+ cywilizacyjne (katastrofy budowlane i transportowe, skażenia przemysłowe, choroby cywilizacyjne, epidemie)

+ terrorystyczne (ataki terrorystyczne z powietrza, na morzu, na lądzie i/lub o charakterze biologicznym, chemicznym, radiologicznym, czy informatycznym)

+ społeczne (powstania i konflikty zbrojne, ruchy migracyjne, przestępczość zorganizowana, zgromadzenia, proliferacja broni masowego rażenia)

Ponadto oczywiście mają one zniesienie do zakresu przestrzennego (lokalne, regionalne, globalne), miejsca występowania (wewnętrzne, zewnętrzne), stanu faktycznego (aktualne, potencjalne), czasu i częstotliwości trwania (jednorazowe, sporadyczne, cykliczne, permanentne oraz incydentalne, krótkotrwałe, średnioterminowe, długoterminowe czy stałe), bądź charakteru samego zjawiska (militarny, niemilitarny).

Źródła: 

red. O. Wasiuta, S. Wasiuta – „Encyklopedia Bezpieczeństwa” Tomy 1-4

red. O. Wasiuta, R.Klepka – „Vademecum Bezpieczeństwa Informacyjnego”

red. O. Wasiuta, R. Klepka, R. Kopeć – „Vademecum Bezpieczeństwa

Ł. Czekaj, A. Czop, M. Pietrzyk – „Międzynarodowe, regionalne i lokalne aspekty bezpieczeństwa

J. Falecki – „Zarządzanie kryzysowe w teorii i praktyce” – Część 1, 2 i 3 

Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego, AON, Warszawa 2010

Leksykon wiedzy wojskowej, Warszawa 1979

red. J. Falecki, P. Łubiński – „Bezpieczeństwo współczesnego państwa” – Część 1 i 2

Komisja Wspólnot Europejskich, Biała Księga „Adaptacja do zmian klimatu: europejskie ramy działania”, Bruksela 2009 – http://44mpa.pl/biala-ksiega/

Miejska odporność

Miejska odporność

Tkanka miejska Priorytetowym przeznaczeniem struktury każdego miasta jest zapewnienie wielofunkcjonalnej przestrzeni, w której egzystuje człowiek. Niezaprzeczalnie wszystkie poprzednie pokolenia odcisnęły na niej piętno swojego poziomu rozwoju, kreując tym samym jej aktualny obraz. „Miasta – największe materialne pomniki ludzkiej cywilizacji” określane są w nomenklaturze urbanistycznej pod